W działalności każdej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może pojawić się potrzeba wzmocnienia jej zasobów finansowych. Najczęściej wynika to z planów podjęcia nowej inwestycji, rozszerzenia skali działalności albo – niestety – konieczności pokrycia strat bilansowych. W dzisiejszym wpisie przyjrzymy się najczęściej stosowanym formom dofinansowania spółki, takim jak: pożyczka udzielona przez wspólników, dopłaty oraz podwyższenie kapitału zakładowego – zarówno w formie klasycznej, jak i z wniesieniem agio. Omówimy zarówno praktyczne aspekty każdego z tych rozwiązań, jak i związane z nimi konsekwencje podatkowe.
Pożyczka od wspólników
Pierwszym ze sposobów na dofinansowanie spółki przez wspólników jest udzielenie Spółce pożyczki przez jednego, bądź większą ilość wspólników. Umowa pożyczki pomiędzy wspólnikiem/wspólnikami powinna być zawarta w formie pisemnej. Udzielenie pożyczki jest korzystne pod tym względem, że środki uzyskane przez Spółkę mogą zostać wykorzystane przez Spółkę na prowadzenie działalności od razu i nie wymagają do tego zarejestrowania w Krajowym Rejestrze Sądowym. Istotną kwestią z punktu widzenia przepisów kodeksu spółek handlowych jest to, że jeżeli pożyczka nie będzie przekraczała dwukrotność wartości kapitału zakładowego to czynność taka nie będzie uzależniona od podjęcia stosownej uchwały przez zgromadzenie wspólników. W praktyce oznacza to, że Spółka bez żadnych większych formalności będzie mogła zawrzeć ze wspólnikiem/wspólnikami taką umowę. Inaczej wygląda sytuacja, gdy kwota pożyczki przekracza dwukrotność kapitału zakładowego. W takim przypadku zgodnie z art. 230 k.s.h. konieczne jest uprzednie podjęcie uchwały wspólników wyrażającej zgodę na zawarcie umowy pożyczki. Brak uchwały nie powoduje wprawdzie nieważności samej czynności prawnej, jednak może skutkować odpowiedzialnością członków zarządu wobec spółki za jej dokonanie bez wymaganego umocowania. Wspólnicy decydując o udzieleniu pożyczki powyżej wskazanego progu mają zatem bezpośredni wpływ na kierunek finansowania spółki oraz zabezpieczenie jej interesów. Oczywiście należy zwrócić uwagę, że udzielenie pożyczki przez wspólnika będzie wiązało się z ryzykiem finansowym dla niego w przypadku niepowodzeń finansowych Spółki.
Odnosząc się do konsekwencji podatkowych dla wspólników oraz dla spółki, należy zauważyć że wiele zależy od tego czy dana pożyczka jest oprocentowana czy też nieoprocentowana. W zależności od tego czy umowa pożyczki będzie oprocentowana czy nieoprocentowana wystąpią różne konsekwencje w zakresie podatku dochodowego (dla spółki i wspólników). W przypadku gdy pożyczka będzie oprocentowana, otrzymana przez Spółkę kwota będzie dla niej neutralna podatkowo. Natomiast dla wspólników pożyczona kwota nie stanowi kosztów uzyskania przychodu zarówno w rozumieniu przepisów ustawy o PIT, jak i CIT. Jeżeli jednak pożyczka nie będzie oprocentowana to uzyskana przez Spółkę kwota będzie stanowić przychód w rozumieniu ustawy o CIT, ponieważ będzie stanowić nieodpłatne świadczenie – na takim stanowisku stoją organy podatkowe. W zależności od wielkości Spółki zostanie ona opodatkowana 19% bądź też 9% podatkiem. W przypadku zarówno oprocentowanej, jak i nieoprocentowanej pożyczki ta czynność będzie zwolniona od podatku od czynności cywilnoprawnych.
Dopłaty
Następnym sposobem na zwiększenie aktywów Spółki są dopłaty dokonywane przez wspólników na rzecz Spółki. Zgodnie z przepisami k.s.h. umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału, a dopłaty powinny być nakładane i uiszczane przez wspólników równomiernie w stosunku do ich udziałów. W praktyce oznacza to, że wspólnicy przekazują spółce dodatkowe środki pieniężne, ale nie w zamian za nowe udziały, tylko jako czasowe wsparcie finansowe. Możliwość żądania dopłat musi wynikać z umowy spółki – to w niej określa się, do jakiej maksymalnej kwoty wspólnicy mogą być zobowiązani wnieść takie środki. Co ważne, dopłaty muszą być wnoszone proporcjonalnie do posiadanych udziałów. Oznacza to, że jeżeli wspólnik ma np. 50% udziałów, to jego dopłata również musi stanowić 50% wszystkich dopłat, które spółka postanowiła pobrać. Dzięki temu każdy wspólnik dokłada się do wsparcia finansowego spółki w takiej samej proporcji jak jego stan udziałowy w spółce.
Jeżeli umowa spółki pierwotnie nie przewiduje takiego sposobu dofinansowania spółki, wymagana będzie zmiana umowy spółki podjęta dzięki jednomyślnej uchwale zgromadzenia wspólników. Nie będą stanowiły dopłat świadczenia pieniężne wspólników dokonywane na rzecz spółki poprzez uchwałę wspólników, jeżeli umowa spółki nie przewiduje dopłat. Zmiana umowy Spółki wymaga natomiast zarejestrowania tych zmian w KRS. Jest to wpis konstytutywny, co oznacza, że skorzystanie z dopłat będzie prawnie możliwe dopiero od momentu ujawnienia wpisu w KRS.
Dopłaty, podobnie jak pożyczki, nie wymagają rejestracji w KRS i stanowią środki, którymi zarząd może swobodnie dysponować. Dopłaty, po ich wniesieniu, stają się elementem kapitału zapasowego spółki, nie podwyższając kapitału zakładowego. Co istotne, dopłaty mogą być wspólnikom zwracane, jeżeli nie są wymagane na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym. Przepis ten ma jednak charakter dyspozytywny, zatem wspólnicy mogą postanowić, iż dopłaty będą zwracane, nawet gdy sprawozdanie finansowe spółki wykaże stratę.
Obowiązki podatkowe w przypadku dopłat kształtują się następująco: z punktu widzenia spółki w zakresie podatku dochodowego dopłaty są neutralne i nie stanowią przychodu Spółki. Z punktu widzenia wspólników kwoty wniesionych dopłat nie stanowią kosztów uzyskania przychodu. Jednakże dopłaty w porównaniu do pożyczek są opodatkowane podatkiem od czynności cywilnoprawnych w wysokości 0,5% łącznej wartości nominalnej wszystkich dopłat, który należy uiścić w ciągu 14 dni od momentu podjęcia uchwały o dokonaniu dopłat.
Podwyższenie kapitału zakładowego bez wniesienia agio
Podwyższenie kapitału zakładowego jest kolejnym sposobem na dofinansowanie Spółki. Podwyższenie kapitału zakładowego może polegać na zwiększeniu liczby udziałów albo na zwiększeniu ich wartości nominalnej. W sytuacji gdy z umowy spółki nie wynika, że podwyższenie kapitału zakładowego może odbyć się bez zmiany umowy spółki, należy przeprowadzić zmianę umowy Spółki podejmując uchwałę większością 2/3 głosów.
Każde, nawet minimalne podwyższenie kapitału zakładowego spółki wiąże się z koniecznością zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych. Stawka podatku wynosi 0,5% i liczy się ją od podstawy opodatkowania. Podstawą opodatkowania jest tutaj wartość, o którą podwyższono kapitał zakładowy. Podwyższenie kapitału zakładowego jest neutralne podatkowo dla Spółki z punktu widzenia ustawy o CIT. Podwyższenie kapitału zakładowego jest również bezzwrotne.
Przykład: jeżeli kapitał zakładowy spółki wynosi 10.000 zł, a wspólnicy decydują się go podwyższyć o 40.000 zł, to podstawą opodatkowania będzie kwota 40.000 zł. Od tej sumy spółka musi zapłacić 0,5% PCC, czyli 200 zł.
Podwyższenie kapitału zakładowego z wniesieniem agio
Kolejnym sposobem na dofinansowanie spółki jest podwyższenie kapitału zakładowego z zastosowaniem mechanizmu agio. Mechanizm ten polega na tym, że spółka emituje nowe udziały, które wspólnicy nabywają po cenie wyższej niż ich wartość nominalna. Przykładowo, jeżeli udział ma wartość nominalną 100 zł, a wspólnik obejmuje go za 300 zł, to 100 zł zasila kapitał zakładowy, a nadwyżka 200 zł trafia do kapitału zapasowego. Ta nadwyżka to właśnie agio.
Z praktycznego punktu widzenia agio ma kilka istotnych zalet. Po pierwsze, spółka zyskuje dostęp do większych środków finansowych bez nadmiernego sztucznego „pompowania” kapitału zakładowego – część pieniędzy trafia bowiem na kapitał zapasowy. To może być istotne przy planowaniu przyszłych inwestycji czy pokrywaniu strat. Po drugie, agio jest korzystne podatkowo. Nadwyżka ponad wartość nominalną udziałów nie stanowi przychodu dla spółki w rozumieniu ustawy o CIT, a ponadto jest zwolniona z podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Oznacza to realną oszczędność, zwłaszcza przy dużych kwotach.
Warto jednak pamiętać, że środki wniesione w formie agio mają charakter bezzwrotny – wspólnicy nie mogą ich żądać z powrotem wedle własnego uznania. Jeśli jednak intencją wspólników jest możliwość ich zwrotu, trzeba to wyraźnie wskazać w uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego, np. poprzez postanowienie, że nadwyżka będzie mogła zostać wypłacona wspólnikom po osiągnięciu przez spółkę określonych celów lub wyników finansowych.
W praktyce agio jest często wykorzystywane w grupach kapitałowych, gdy spółka-matka zasila spółkę zależną dużymi środkami finansowymi, a jednocześnie chce ograniczyć koszty podatkowe i nie zwiększać nadmiernie kwoty kapitału zakładowego.
Podsumowanie
Dofinansowanie spółki przez wspólników może przyjąć formę pożyczki, dopłat lub podwyższenia kapitału zakładowego. Pożyczka jest szybkim rozwiązaniem, ale wiąże się z ryzykiem i konsekwencjami podatkowymi, szczególnie w przypadku braku oprocentowania. Dopłaty, które wymagają zmiany umowy spółki, są neutralne podatkowo dla spółki, lecz obciążone podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Podwyższenie kapitału zakładowego, zarówno klasyczne, jak i z agio, wiąże się z PCC, ale nie ma wpływu na podatek dochodowy spółki.
Każda z tych metod dofinansowania ma swoje wady i zalety, zależnie od potrzeb spółki i preferencji wspólników. Wybór odpowiedniej formy finansowania zależy od analizy formalnych i podatkowych konsekwencji, które należy starannie rozważyć przed podjęciem decyzji.
Nasza kancelaria zajmuje się kompleksowym doradztwem w tym zakresie – począwszy od analizy sytuacji finansowej i umowy spółki, przez przygotowanie projektów uchwał i umów, aż po reprezentację w postępowaniu rejestrowym przed KRS.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami: biuro@saska-legal.pl
Autorzy: Antoni Bukszyński i Filip Dudewicz